Sàn Dex là gì? DEX là sàn giao dịch tiền mã hóa phi tập trung. Anh em đã bao giờ tìm hiểu tại sao DEX lại trở thành lựa chọn ưu tiên của các nhà đầu tư? Cùng chúng tôi tìm hiểu những ưu và nhược điểm khi giao dịch trực tiếp trên sàn DEX qua bài viết này nhé.

1. Sàn DEX là gì?

DEX là viết tắt của cụm từ Decentralized Exchange, hay còn gọi là sàn giao dịch phi tập trung. Cụ thể hơn sàn phi tập trung Dex cho phép người dùng mua bán và giao dịch ngang hàng thông qua mạng lưới Blockchain

Khác với các sàn tập trung (CEX) khác, anh em không cần thông qua bất cứ tổ chức hay công ty nào để thực hiện việc mua bán coin. Nói một cách dễ hiểu, khi giao dịch trên sàn tập trung, anh em luôn cần nạp tiền vào trước rồi chi tiêu sau. Trong khi đó, đối với sàn DEX, anh em không cần chuyển tiền vào sàn mà có thể đặt lệnh mua bán trực tiếp trên sàn bằng ví riêng của mình, và số dư sẽ được cộng trừ trực tiếp trên ví mà bạn connect.

Sàn dex là gì? Có những những điểm nào nổi bật anh em cần lưu ý?

Bài viết liên quan: Tìm hiểu sàn cex là gì, ưu và nhược điểm của sàn CEX.

2. Ưu – nhược điểm của sản DEX

Ưu điểm

Sàn DEX là một nền tảng mà anh em có thể kiểm soát được tốt hơn tài sản và giao dịch của chính mình mà không cần lo lắng đến vấn đề bị đóng băng tài khoản hay mất tài sản. Lý do là bởi tất cả giao dịch đều được diễn ra dựa trên Smart Contract, chứ không có tổ chức nào nắm giữ tài sản và quản lý tài khoản của anh em bằng việc cung cấp lại số dư trên ứng dụng để giao dịch.

Bên cạnh đó, sàn DEX có thể đảm bảo được tính ẩn danh cho anh em, do không yêu cầu xác minh danh tính (KYC) như sàn CEX. Nên khi sử dụng sàn DEX, anh em có thể yên tâm rằng mình không bị lộ danh tính, cũng như không gặp phải trường hợp bị tấn công tài khoản như đối với sàn CEX. Các sàn giao dịch tập trung thường là đối tượng hấp dẫn đối với hacker. Bởi vậy, ngay cả những sàn tập trung lớn cũng đã từng ít nhiều trải qua vấn đề này. Đối với DEX, tài sản của anh em không bị sàn nắm giữ và quản lý nên sàn cũng không phải là một miếng mồi ngon với hacker. Thêm nữa, nền tảng này đảm bảo được rất tốt về tính bảo mật, nên việc bị hack gần như là không thể.

Về thị trường, do DEX đơn thuần là nơi tập trung của “cung” và “cầu”, nên tại đây anh em có thể tìm kiếm được nhiều token hơn, bao gồm cả những token không được niêm yết trên sàn tập trung.

Điểm hạn chế

Tuy là một nền tảng tự do, có tính bảo mật cao và tiềm năng, nhưng bất cứ sàn giao dịch nào cũng không tránh khỏi một số điểm hạn chế và rủi ro trong quá trình sử dụng. Nếu so sánh với CEX, sàn DEX yếu thế hơn rất nhiều về tính thanh khoản. Tuy nhiên, đây là một vấn đề có thể thay đổi được nếu sàn DEX cải thiện được UX/UI, hỗ trợ nhiều loại giao dịch, và tìm kiếm được nhiều giải pháp hơn.

Ngoài ra, độ mượt của nền tảng và tốc độ giao dịch cũng là những vấn đề mà người dùng đang gặp phải với sàn phi tập trung. So với sàn CEX, các giao dịch trên DEX thường có độ trễ lớn hơn do các lệnh được thực hiện on-chain, sau đó cần đợi các Node xác nhận; dẫn đến việc tốc độ giao dịch có phần chậm chạp hơn.

Bên cạnh đó, do không có sự quản lý và bảo vệ tài sản của sàn, nên những anh em mới chơi cũng thường gặp phải rủi ro mất tiền khi chuyển khoản nhầm hoặc thao tác sai cách.

3. So sánh sàn DEX và sàn CEX

DEX và CEX: Cuộc chiến giữa tập trung và phi tập trung. 5 điểm khác biệt chính giữa hai loại sàn giao dịch này để lựa chọn nền tảng phù hợp với nhu cầu của bạn.

Tính riêng tư:

• Sàn CEX: tính riêng tư tương đối thấp. Yêu cầu người dùng cung cấp nhiều thông tin cá nhân như email, số điện thoại, thậm chí cả chứng minh thư để xác minh danh tính (KYC). Điều này khiến thông tin cá nhân của anh em dễ bị rò rỉ hoặc bị sử dụng trái phép.
• Sàn DEX: Đặt quyền riêng tư lên hàng đầu. Anh em chỉ cần kết nối ví crypto của mình, không cần phải chia sẻ bất kỳ thông tin cá nhân nào. Điều này đảm bảo sự bảo mật tuyệt đối cho tài sản và thông tin của bạn.

Tài khoản giao dịch trên sàn 

• CEX: Yêu cầu anh em cần tạo tài khoản. Yêu cầu người dùng đăng ký tài khoản bằng email hoặc số điện thoại để xác minh danh tính.
• DEX: anh em không cần tạo tài khoản. Người dùng chỉ cần kết nối ví non-custodial (ví mà người dùng tự quản lý khóa riêng) trực tiếp với sàn DEX.

Khả năng phục hồi tài khoản, ví trên sàn 

• Sàn giao dịch tập trung (CEX): Người dùng có thể khôi phục tài khoản tương đối dễ dàng bằng cách sử dụng các thông tin liên hệ đã đăng ký như email hoặc số điện thoại, hoặc liên hệ trực tiếp với bộ phận hỗ trợ của sàn.
• Sàn giao dịch phi tập trung (DEX): Khả năng phục hồi phụ thuộc hoàn toàn vào việc người dùng có lưu trữ khóa riêng (private key) hay không. Nếu mất khóa riêng, việc khôi phục ví là gần như không thể, dẫn đến nguy cơ mất toàn bộ tài sản.

Sàn dex và sàn cex có những điểm gì khác nhau?

Nguy cơ mất tài sản khi sàn giao dịch đóng cửa hoặc phá sản:

• Sàn giao dịch tập trung (CEX): Rủi ro rất cao. Khi sàn gặp vấn đề, người dùng có thể mất toàn bộ số tài sản đang lưu trữ trên ví của sàn do không trực tiếp kiểm soát chúng.
• Sàn giao dịch phi tập trung (DEX): Rủi ro thấp hơn đáng kể. Người dùng tự quản lý ví non-custodial của mình nên có quyền kiểm soát tuyệt đối đối với tài sản. Tuy nhiên, khi tham gia các hoạt động như cung cấp thanh khoản, staking, farming, một phần tài sản có thể bị khóa hoặc bị ảnh hưởng bởi các rủi ro đặc thù của nền tảng cung cấp dịch vụ.

Số lượng token hỗ trợ:

• CEX: Số lượng token bị giới hạn bởi các tiêu chí và quy định nghiêm ngặt của sàn giao dịch. Điều này đảm bảo chất lượng và độ tin cậy của các token được niêm yết, nhưng cũng hạn chế sự đa dạng.
• DEX: Không có giới hạn về số lượng token. Bất kỳ ai cũng có thể tạo ra các cặp giao dịch mới, mang đến sự linh hoạt và đa dạng vô hạn cho người dùng.

4. Phân loại sàn DEX

Khi tham gia vào thế giới tiền điện tử, anh em sẽ bắt gặp rất nhiều sàn giao dịch phi tập trung (DEX) khác nhau. Để không bị choáng ngợp, anh em có thể phân loại các sàn DEX dựa trên một số tiêu chí cơ bản:

• Cơ chế khớp lệnh: DEX hoạt động theo hai cách chính: khớp lệnh tự động (AMM) hoặc khớp lệnh theo sổ lệnh (Orderbook).
• Nguồn thanh khoản: Liquidity Center và DEX Aggregator
• Hình thức giao dịch: Anh em có thể giao dịch ngay (Spot), giao dịch bằng tiền vay (Margin) hoặc giao dịch hợp đồng tương lai (Derivatives) trên các sàn DEX.

Khớp lệnh giao dịch: AMM vs Order Book

AMM và Order Book có những điểm gì khác nhau?

Khi tham gia giao dịch trên các sàn tập trung thông thường, anh em sẽ bắt gặp cơ chế khớp lệnh chính là: Order Book.

Order Book: Đây là cơ chế truyền thống, thường thấy trên các sàn CEX lớn như Binance, Huobi. Khi đặt lệnh, anh em sẽ so sánh với một “sổ lệnh” chứa tất cả các lệnh mua bán đang chờ khớp. Lệnh của anh em chỉ được thực hiện khi tìm thấy một lệnh đối ứng với giá của bên còn lại.

Ưu điểm của Order Book là anh em có thể đặt lệnh giới hạn (limit order), chủ động kiểm soát giá giao dịch . Tuy nhiên, trên các sàn DEX có thanh khoản thấp, việc tìm kiếm lệnh đối ứng có thể mất nhiều thời gian. Nên trên thị trường không có quá nhiều Dex đi theo cơ chế Order Book.

Order Book: dYdX, Perpetual Protocol (trên Ethereum); Serum (trên Solana); Dexalot (trên Avalanche).

AMM (Automated Market Maker) là một cơ chế giao dịch sáng tạo, cho phép người dùng trao đổi token một cách tự động và tức thời, không cần chờ đợi lệnh khớp như phương thức truyền thống. Thay vào đó, AMM sử dụng các “pool thanh khoản” (liquidity pool) chứa sẵn các cặp token. Khi anh em muốn đổi token, anh em sẽ trực tiếp giao dịch với pool này (swap token), theo một tỷ giá được tính toán tự động dựa trên lượng token có sẵn trong pool.

Không chỉ là người dùng, anh em còn có thể trở thành nhà cung cấp thanh khoản (liquidity provider – LP), góp phần vào sự hoạt động của AMM. Khi cung cấp thanh khoản, anh em sẽ nhận được một phần phí giao dịch từ những người dùng khác. Tuy nhiên, để đảm bảo cân bằng cho pool, anh em cần cung cấp một lượng bằng nhau của cả hai loại token trong cặp giao dịch.

AMM đã trở thành nền tảng cho nhiều sàn giao dịch phi tập trung (DEX) hàng đầu như Uniswap, PancakeSwap, Curve Finance… trên các blockchain khác nhau như Ethereum, BNB Chain, Solana, Polygon và Avalanche.

Nguồn thanh khoản: Liquidity Center và DEX Aggregator

Dựa trên nguồn thanh khoản, sàn DEX (sàn giao dịch phi tập trung) có thể chia thành hai loại chính:

Tìm hiểu về AMM Liquidity Center và dex Aggregator

• AMM Liquidity Center: Đây là những sàn DEX tự tạo ra và quản lý các pool thanh khoản của riêng mình, không bị phụ thuộc vào bên thứ 3. Các ví dụ tiêu biểu bao gồm Uniswap, Pancakeswap và Sushiswap.
• AMM Liquidity Aggregator: Không giống như Liquidity Center, các sàn DEX này lại đóng vai trò như những “người môi giới”. Họ kết nối với nhiều Liquidity Center khác nhau để tạo ra một mạng lưới thanh khoản lớn hơn. Nhờ đó, người dùng có thể tìm được mức giá tốt nhất và lộ trình giao dịch hiệu quả nhất. Một số ví dụ điển hình có thể kể đến như 1Inch, Paraswap và Matcha.

5. Tiêu chí đánh giá sàn

Trước khi quyết định đầu tư, hãy đánh giá sàn giao dịch phi tập trung dựa trên những tiêu chí quan trọng như:

Mức độ uy tín

Độ uy tín của một sàn DEX được thể hiện qua nhiều yếu tố. Lịch sử hoạt động ổn định trong nhiều năm là một bằng chứng rõ ràng. Cách mà đội ngũ dự án xử lý các tình huống khó khăn như tấn công mạng, lỗi hệ thống hay tin đồn tiêu cực (FUD) cũng là một thước đo quan trọng. Tính minh bạch được thể hiện qua việc cung cấp đầy đủ thông tin về dự án thông qua các tài liệu (docs) và các kênh truyền thông như blog, X, Telegram hay Discord. Khả năng lắng nghe và tiếp thu ý kiến đóng góp từ cộng đồng cũng là một điểm cộng lớn.

Những tiêu chí đánh giá sàn dex anh em cần quan tâm

Bảo mật trên các sàn DEX

Các hacker luôn nhắm vào những sàn giao dịch phi tập trung. Để bảo vệ tài sản của mình, nhà đầu tư cần đặc biệt lưu ý kiểm tra kỹ lưỡng sàn giao dịch trước khi giao dịch. Cụ thể, anh em nên tìm hiểu xem sàn đã được kiểm toán (audit) hợp đồng thông minh chưa, có tiền lệ bị tấn công hay không, và nếu có thì quy mô thiệt hại và chính sách bồi thường ra sao.

Trải nghiệm giao dịch

Trải nghiệm người dùng là yếu tố quyết định thành công của một sàn giao dịch. Một sàn giao dịch với giao diện trực quan, dễ sử dụng, tốc độ xử lý nhanh chóng và các tính năng được thiết kế hợp lý sẽ tạo được sự hài lòng tối đa cho người dùng, từ đó tăng khả năng giữ chân khách hàng và thúc đẩy sự phát triển bền vững của sàn.

Thanh khoản của một hệ thống được đánh giá thông qua hai chỉ số chính: Tổng giá trị bị khóa (TVL), thể hiện lượng tài sản được khóa trong hệ thống, và khối lượng giao dịch, phản ánh mức độ tin tưởng của người dùng.

Phí giao dịch (swap) và phí gas

Khi giao dịch trên các sàn DEX, anh em sẽ gặp hai loại phí chính: phí swap và phí gas. Phí swap, thường dao động khoảng 0,3%, là khoản phí mà sàn DEX thu để thực hiện quá trình đổi token. Anh em nên kiểm tra kỹ mức phí này trước khi phê duyệt (approve) hay xác nhận (confirm) giao dịch. Tuy nhiên, yếu tố ảnh hưởng lớn hơn đến chi phí giao dịch chính là phí gas. Đây là khoản phí mà anh em phải trả cho các node (máy tính) trên mạng blockchain để xác thực và xử lý giao dịch của bạn. Phí gas có thể biến động rất lớn, đặc biệt trong những giai đoạn mạng lưới bị quá tải. Ví dụ điển hình là Ethereum, khi phí gas từng lên đến 175 USD chỉ cho một giao dịch đơn giản.

Tính năng sàn cung cấp

Để mang đến trải nghiệm toàn diện cho người dùng, các sàn DEX ngày càng đầu tư vào việc đa dạng hóa tính năng. Lấy ví dụ Jupiter là một nền tảng giao dịch tổng hợp, cung cấp giải pháp toàn diện cho các hoạt động swap token trên Solana. Với bộ tính năng đa dạng bao gồm lệnh giới hạn (limit order), đầu tư trung bình chi phí (DCA), và cầu nối (bridge), Jupiter mang đến trải nghiệm giao dịch liền mạch và hiệu quả. Bằng việc tích hợp gần như toàn bộ hệ sinh thái AMM và ví điện tử trên Solana, Jupiter đã tạo ra một mạng lưới giao dịch rộng lớn, đáp ứng nhu cầu đa dạng của người dùng.

Sàn dex có những tính năng gì?

Có sự cải tiến

Sự đổi mới không ngừng là yếu tố sống còn của mọi dự án. Việc liên tục cải tiến sản phẩm không chỉ khẳng định sự cam kết của dự án với cộng đồng và thị trường mà còn là chìa khóa để nâng cao vị thế cạnh tranh. Đơn cử như trường hợp của Uniswap, phiên bản v3 với tính năng cung cấp thanh khoản tập trung đã giúp nền tảng này tối ưu hóa nguồn vốn và cạnh tranh sòng phẳng với các đối thủ như Curve Finance.

6. Các sàn DEX uy tín

Dưới đây là một số sàn giao dịch phi tập trung lớn, được sử dụng nhiều nhất hoặc đang trên đà phát triển với tiềm năng lớn. Anh em có thể tham khảo để tìm kiếm được sàn phù hợp với bản thân mình

Uniswap

Ra mắt vào năm 2018, sàn DEX này đã tạo ra một cuộc cách mạng khi đem đến cho người dùng phương pháp giao dịch phi tập trung và ngang hàng vô cùng tiện lợi (dựa trên việc sử dụng nhóm thanh khoản để tạo ra tài sản cần thiết cho việc swap). Đặc biệt là khi trong thời điểm đó, các mã token ERC20 trên blockchain Ethereum được swap khá phức tạp. Uniswap sở hữu giao diện thân thiện, dễ dàng liên kết với nhiều loại ví và luôn làm mới giao diện để tiện lợi hơn cho người dùng.

Bài viết liên quan: Tìm hiểu uniswap v2 là gì? Những điểm khác biệt so với phiên bản gốc Uniswap.

MDEX

Được ra mắt và đi vào hoạt động vào khoảng tháng 4 năm 2021, MDEX đã đón nhận được rất nhiều sự quan tâm, sử dụng, và được đánh giá là sàn giao dịch phi tập trung có mức độ tầm cỡ trên thế giới. MDEX được tạo ra bởi Houbi với nền tảng mở ra cho người dùng khả năng tương tác tốt, tính năng swap trực quan cùng nhiều tùy chọn khác nhau như pool, liquidity và trading.

Pancakeswap

Đây là một trong những sàn DEX có thiết kế giao diện khá dễ thương với chủ đề ẩm thực với đầy đủ những tùy chọn như farming, staking và lottery. Thiết kế này có thể đem lại sự thoái mái nhất định đối với người dùng. Tuy nhiên, Pancakeswap cũng đã từng khiến người dùng có chút cảnh giác và nghi ngờ, do đội ngũ các nhà phát triển đều ẩn danh. Hiện tại, giao thức trên nền tảng này đã được kiểm tra bởi một bên thứ 3 là Certik, khiến người dùng yên tâm hơn cho quá trình sử dụng nền tảng. Pancakeswap hiện vẫn đang xếp thứ 3 trong danh sách các sàn DEX hàng đầu.

HoneySwap

Mặc dù có vài điểm tương đồng với UniSwap, HoneySwap sở hữu một đặc điểm riêng là cấu trúc lại xung quanh các cặp giao dịch xDai. Đây là điều mà không phải sàn giao dịch phi tập trung nào cũng có thể làm được. Bởi vậy, nếu anh em có quan tâm đến những stablecoin, đây có thể là một trong những lựa chọn vô cùng phù hợp.

Các sàn DEX uy tín khác mà anh em có thể tham khảo bao gồm: dYdX, Kine Protocol, Curve Finance, Biswap, …

Tìm hiểu thêm:

• Danh sách top sàn giao dịch crypto uy tín nhất thế giới hiện nay.
• Tìm hiểu hệ sinh thái eth (Ethereum) – Top các dự án nổi bật

6. Lưu ý khi giao dịch trên sàn DEX

Mức độ biến động và chênh lệch giá lớn

Do thanh khoản trên DEX còn hạn chế, đặc biệt là các sàn mới, nên người dùng thường phải đối mặt với mức trượt giá cao hơn so với CEX. Vì vậy, trước khi giao dịch, hãy luôn kiểm tra kỹ mức trượt giá trên các sàn khác nhau để đảm bảo có được tỷ giá tốt nhất.

Lưu ý khi tìm kiếm coin trên sàn DEX

Khi tìm kiếm coin trên sàn DEX, hãy hết sức cẩn trọng. Bởi bất kỳ ai cũng có thể tạo ra token scam và giả mạo đưa lên sàn. Để tránh rủi ro, hãy luôn kiểm tra kỹ ký hiệu và hợp đồng thông minh (smart contract) của coin trước khi giao dịch, đặc biệt với những coin mới.

Lưu ý khi anh em giao dịch trên sàn dex

Sử dụng phức tạp 

Sử dụng sàn DEX, đặc biệt là việc gửi coin vào ví cá nhân như Metamask, đòi hỏi người dùng phải có kiến thức kỹ thuật nhất định. Việc làm chủ các khái niệm về ví, khóa riêng tư, mạng blockchain và các thao tác trên sàn là vô cùng quan trọng để đảm bảo an toàn cho tài sản.

Điều chỉnh gas fee để giao dịch diễn ra nhanh chóng 

Để giao dịch trên DEX được xử lý nhanh chóng, anh em có thể điều chỉnh phí gas (gas fee) trên ví Metamask. Việc tăng phí gas sẽ ưu tiên giao dịch của bạn, giúp nó được các node xác nhận sớm hơn.

Tối ưu phí gas fee để giao dịch nhanh chóng, đơn giản

Sàn DEX mở ra một thế giới giao dịch mới đầy tiềm năng, nhưng cũng đầy rủi ro. Việc nắm vững kiến thức về sàn DEX là điều kiện tiên quyết để anh em có thể tham gia giao dịch một cách an toàn và hiệu quả, tránh những sai lầm đáng tiếc có thể xảy ra.